Οι νέες προτεραιότητες των πολιτικών συνοχής
«H διαχείριση των υδάτων που θα καθορίζει το πώς θα ζούμε τα επόμενα χρόνια και η αντιμετώπιση της δημογραφικής συρρίκνωσης» είναι, σύμφωνα με τον υφυπουργό στον πρωθυπουργό, Αθανάσιο Κοντογεώργη, τα δύο κορυφαία ζητήματα για τις πολιτικές συνοχής που χρηματοδοτούνται με ευρωπαϊκά κονδύλια στη νέα προγραμματική περίοδο 2028-2034.
Η ημερίδα διαβούλευσης που πραγματοποιήθηκε χθες για τη νέα πολιτική συνοχής και τα νέα χρηματοδοτικά εργαλεία αυτής, που θα αντικαταστήσουν τα μέχρι σήμερα γνωστά Περιφερειακά Προγράμματα (ΠΕΠ), ήταν μια πρώτη συγκροτημένη προσπάθεια να αναδειχθούν τα κεντρικά ερωτήματα στα οποία οι απαντήσεις θα κρίνουν εάν και κατά πόσον τα πολιτικά κόμματα που θα είναι στη διακυβέρνηση της χώρας μετά το 2027 θα κατορθώσουν να μειώσουν τις μεγάλες και συνεχιζόμενες περιφερειακές και ενδοπεριφερειακές ανισότητες στην Ελλάδα.
Νέο και άγνωστο περιβάλλον χρηματοδότησης
Από αυτήν την άποψη, ο Αθ. Κοντογεώργης ίσως ήταν και ο μόνος εκ των κεντρικών εισηγητών που δεν επιχείρησε να ωραιοποιήσει το νέο και άγνωστο περιβάλλον χρηματοδότησης που εισηγήθηκε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Αλλωστε, όπως αποδεικνύεται και από την πορεία των διαπραγματεύσεων με το Συμβούλιο και το Ευρωκοινοβούλιο για τον νέο πολυετή προϋπολογισμό, ύψους 2 τρισ. σε τρέχουσες τιμές, εμπεδώνεται πλέον ως μια ντε φάκτο πραγματικότητα, ακόμη κι αν οι τελικές αποφάσεις οριστικοποιηθούν εντός του πλαισίου της ιρλανδικής προεδρίας.
«Εχουμε περιοχές που αγκομαχούν και άλλες που βρίσκονται σε άμεση πτώση και πρέπει να λειτουργήσουμε γρήγορα και με σχέδιο» επισήμανε στην εισήγησή του ο κ. Κοντογεώργης. Πρόσθεσε ότι η νέα προγραμματική περίοδος συμπίπτει με αυξημένη ρευστότητα και κοινωνικές και δημογραφικές πιέσεις που γίνονται πιο σύνθετες. Αλλά, όπως είπε απαντώντας στο «δίλημμα» που προκύπτει από τις δομικές αλλαγές της σύνθεσης του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού, για τον εάν η ενίσχυση με 1,2 τρισ. της ανταγωνιστικότητας θα απομειώσει τους πόρους της κοινωνικής συνοχής, η πολιτική συνοχής δεν είναι μιας δεύτερης τάξης προτεραιότητα. Αποτελεί μέρος της απάντησης για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας, η οποία, όμως, για να υλοποιηθεί χρειάζεται ισχυρές, ανταγωνιστικές περιφέρειες.
«Οι κοινωνίες, ο πρωτογενής τομέας, ο αγροτικός κόσμος, ειδικά σε ένα αυξημένο δασμολογικό περιβάλλον, πρέπει να μπορούν να ανταποκριθούν στην αυξημένη ζήτηση. Κι αυτό είναι σημαντικό για τη συνοχή. Αν αποδυναμωθεί η κοινωνική συνοχή, δηλαδή το μόνο ευρωπαϊκό εργαλείο που έφτασε στον πιο απομακρυσμένο δήμο της χώρας, τότε επιβεβαιώνουμε όλους όσοι λένε ότι η Ευρωπαϊκή Ενωση δεν ενδιαφέρεται για την κοινωνική συνοχή. Μια Ε.Ε. που αφήνει πολίτες να νιώσουν εγκαταλελειμμένοι θα λυγίσει κάτω από την πρώτη σοβαρή δοκιμασία, πολιτική ή οποιαδήποτε άλλη» σημείωσε ο κ. Κοντογεώργης.
«Υπήρξαν αλληλοεπικαλύψεις και αδράνειες»
Επιχειρώντας μια αξιολόγηση της μέχρι σήμερα πορείας των πολιτικών εδαφικής συνοχής, υποστήριξε ότι οι διαφορές όχι μόνο μεταξύ των περιφερειών αλλά και των περιφερειακών ενοτήτων «παραμένουν σοβαρές και ως προς το εισόδημα και ως προς την πρόσβαση στην εργασία και τις υποδομές». Παραδέχτηκε ότι υπήρξαν «αλληλοεπικαλύψεις και αδράνειες» και επέμεινε στη θέση ότι η πολιτική συνοχής χρειάζεται μεγαλύτερη χωρική ακρίβεια. «Πρέπει να κατανοεί τις ιδιαιτερότητες. Να γνωρίζει τη διαφορετική θέση κάθε περιφερειακής ενότητας και κάθε τοπικής οικονομίας και να κατευθύνει τις παρεμβάσεις».
«Τόποι σε διαφορετικές περιφέρειες αντιμετωπίζουν τις ίδιες προκλήσεις και ως εκ τούτου χρειάζονται συντονισμένες απαντήσεις υπερτοπικής κλίμακας, και περισσότερη περισσότερη ωριμότητα ως προς την εφαρμογή και μεγαλύτερη συμφωνία» πρόσθεσε. Εκτός από τα δύο κορυφαίας σημασίας ζητήματα κοινωνικής συνοχής, τη διαχείριση των υδάτων και τη δημογραφική συρρίκνωση, ο υφυπουργός στον πρωθυπουργό πρόσθεσε ότι το βάρος των πολιτικών συνοχής στη νέα προγραμματική περίοδο πρέπει να στραφεί επίσης στην αντιμετώπιση της υπολειτουργίας των βασικών υπηρεσιών, της παραγωγικής υποβάθμισης, των πιέσεων που οδηγούν σε εξάντληση των φυσικών πόρων και της διοικητικής υποβάθμισης. Πρόσθεσε δε ότι οι τρέχουσες πολιτικές για την ορεινότητα πρέπει να αποκτήσουν οριζόντια εφαρμογή.
Επεξηγώντας τις νέες αλλαγές στην αρχιτεκτονική των χρηματοδοτικών εργαλείων, τόσο ο κ. Κοντογεώργης όσο και άλλοι εισηγητές υπενθύμισαν ότι, μετά το 2028, για την αξιοποίηση των χρηματοδοτικών κονδυλίων από την Ε.Ε. δεν θα αρκούν οι πιστοποιήσεις των δαπανών για κάθε έργο που πραγματοποιείται σε εθνικό επίπεδο, αλλά θα απαιτείται επίτευξη στόχων και οροσήμων, όπως συνέβη με το Ταμείο Ανάπτυξης και Ανθεκτικότητας.
Αυστηρότερο χρονικό πλαίσιο για την απορρόφηση
Με το κομβικό ερώτημα εάν η ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της Ε.Ε. μπορεί να επιτευχθεί σε βάρος της κοινωνικής συνοχής ξεκίνησε την ομιλία της η γενική γραμματέας ΕΣΠΑ, Βασιλική Παντελοπούλου. «Δεν είναι αντικρουόμενοι αλλά αλληλοσυμπληρώνονται αυτοί οι στόχοι» σημείωσε, παρά το γεγονός ότι στον νέο προϋπολογισμό της Ε.Ε. οι πόροι για την κοινωνική συνοχή μειώνονται κατά 12%, τα κονδύλια για την Κοινή Αγροτική Πολιτική κατά 9%, ενώ οι εισροές για την ανταγωνιστικότητα θα έχουν αύξηση 132%. Επίσης, δεν προβλέπεται Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης για τις περιοχές που βρίσκονται σε φάση απολιγνιτοποίησης και η απορρόφηση των κονδυλίων θα γίνεται σε αυστηρότερο χρονικό πλαίσιο, αφού προτείνεται η αποδέσμευση από τον κανόνα ν+3 και η μετάβαση στον κανόνα ν+1. Πάντως, η γ.γ. ΕΣΠΑ επισήμανε ότι και στη συζήτηση για τις νέες πολιτικές συνοχής παραμένει η έμφαση στο «right to stay», δηλαδή στο δικαίωμα να μπορεί να ζει και να εργάζεται κάθε Ευρωπαίος πολίτης όπου επιθυμεί, αλλά και στην ενίσχυση του κράτους δικαίου, ως θεμελιώδεις προϋποθέσεις κοινωνικής και εδαφικής συνοχής.
Συντελεστές του «Παρατηρητηρίου Συνοχής» της «Εφ.Συν.» είναι οι Χριστίνα Κοψίνη, Αλέξανδρος Χασάνι.