Σχολική στέγη: Η κυβέρνηση αφήνει τους δήμους χωρίς δικλείδα στήριξης
Με το άρθρο 109 του μόλις ψηφισμένου νομοσχεδίου (στις 13/5) τροποποιείται η παρ. 12 του άρθρου 5 του ν. 1894/1990 και αλλάζει το πλαίσιο ευθύνης για τις μεγάλες επισκευές στα σχολικά κτίρια. Δεν πρόκειται για μια απλή νομοτεχνική διόρθωση. Η νέα ρύθμιση αφορά ζητήματα απολύτως κρίσιμα για την ασφάλεια των σχολείων: στέγες, φέροντα οργανισμό (στον σκελετό του κτιρίου), ηλεκτρολογικές, υδραυλικές και λοιπές εγκαταστάσεις.
Με τη νέα διάταξη, η ευθύνη παραμένει στους δήμους, αλλά πλέον χωρίς την προηγούμενη δικλείδα στήριξης που υπήρχε. Δεν είναι ότι μέχρι σήμερα οι Περιφέρειες επισκεύαζαν γενικά τα σχολεία. Η βασική ευθύνη ήταν ήδη κυρίως στους δήμους. Υπήρχε όμως μια πρόβλεψη για την περίπτωση που ένας δήμος δήλωνε αδυναμία να κάνει μεγάλες επισκευές. Τότε μπορούσε να μπει στο έργο η τότε δεύτερη βαθμίδα αυτοδιοίκησης, οι οικείες νομαρχίες — θεσμός που εδώ και χρόνια έχει αντικατασταθεί από τις Περιφέρειες και τις Περιφερειακές Ενότητες — με σχετική χρηματοδότηση. Με το άρθρο 109, αυτή η πρόβλεψη διαγράφεται.
Το ζήτημα, λοιπόν, δεν είναι να μείνουν οι δήμοι έξω από τη σχολική στέγη. Οι δήμοι βρίσκονται κοντά στα σχολεία και γνωρίζουν καλύτερα την καθημερινή κατάσταση των κτιρίων. Άλλο όμως ο ρόλος της Αυτοδιοίκησης στην καταγραφή, στην παρακολούθηση και στη διεκδίκηση λύσεων, και άλλο να μένουν οι δήμοι μόνοι τους με την ευθύνη μεγάλων επισκευών. Όταν η ευθύνη δεν συνοδεύεται από επαρκή χρηματοδότηση, μόνιμο προσωπικό και ισχυρές τεχνικές υπηρεσίες, το πρόβλημα δεν λύνεται· απλώς μεταφέρεται πιο κάτω.
Και αυτή η μεταφορά ευθύνης δεν αφορά όλους τους δήμους με τον ίδιο τρόπο. Άλλες δυνατότητες έχει ένας μεγάλος δήμος με στελεχωμένη τεχνική υπηρεσία και μεγαλύτερη διοικητική επάρκεια, και άλλες ένας μικρός, ορεινός, νησιωτικός ή απομακρυσμένος δήμος, με λίγους μηχανικούς, πολλά διάσπαρτα σχολικά κτίρια και περιορισμένους πόρους. Αν το κράτος περιορίζεται στο να λέει «αρμόδιος είναι ο δήμος», χωρίς να εξασφαλίζει τα μέσα, τότε η ασφάλεια μαθητών και μαθητριών θα εξαρτάται από την οικονομική και τεχνική αντοχή κάθε δήμου.
Τα σχολεία, όμως, δεν είναι απλά κτίρια. Είναι οι χώροι όπου περνούν μεγάλο μέρος της ημέρας τους τα παιδιά μας. Είναι οι χώροι όπου εργαζόμαστε οι εκπαιδευτικοί όπως και άλλο προσωπικό. Δεν μπορεί η κατάσταση μιας στέγης, μιας ηλεκτρολογικής εγκατάστασης ή μιας αυλής να αντιμετωπίζεται σαν δευτερεύον ζήτημα. Δεν είναι πολυτέλεια ένα σχολείο να είναι ασφαλές, καθαρό, λειτουργικό και αξιοπρεπές. Είναι αυτονόητη υποχρέωση της πολιτείας.
Γι’ αυτό χρειάζεται πλήρης εικόνα και καθαρό σχέδιο σε εθνικό και τοπικό επίπεδο. Να ξέρουμε σε τι κατάσταση βρίσκονται όλα τα σχολικά κτίρια της χώρας. Να καταγραφούν οι ανάγκες, να ιεραρχηθούν οι παρεμβάσεις, να δημοσιοποιηθούν προγράμματα έργων και να εξασφαλιστούν οι απαραίτητοι πόροι. Όχι να τρέχουμε πίσω από τα προβλήματα όταν αυτά γίνονται επείγοντα. Όχι να περιμένουμε να πέσει ένα ταβάνι, να πλημμυρίσει μια αίθουσα ή να γίνει ένα ατύχημα για να κινητοποιηθούμε.
Οι χρηματοδοτήσεις που δίνονται κάθε χρόνο στους δήμους για τις λειτουργικές δαπάνες των σχολείων καλύπτουν βασικές ανάγκες. Δεν αρκούν όμως για μεγάλες επισκευές, στατικές παρεμβάσεις, στέγες, εγκαταστάσεις και σοβαρά έργα συντήρησης. Αυτά απαιτούν άλλο επίπεδο χρηματοδότησης, τεχνικές μελέτες, σταθερό προγραμματισμό και επαρκώς στελεχωμένες υπηρεσίες.
Το θέμα, λοιπόν, δεν είναι να παίζεται ένα παιχνίδι ευθυνών ανάμεσα στο κράτος και την Αυτοδιοίκηση. Αλλά να φτιάχνονται τα σχολεία στην ώρα τους, με ευθύνη, χρήματα και σχέδιο. Οι δήμοι οφείλουν να έχουν σχέδιο, να ενημερώνουν, να πιέζουν και να διεκδικούν. Η κυβέρνηση οφείλει να χρηματοδοτεί ουσιαστικά και όχι απλώς να μεταφέρει αρμοδιότητες. Οι Περιφέρειες δεν μπορεί να μένουν έξω από έναν συνολικό σχεδιασμό για τη σχολική στέγη. Και οι πολίτες έχουν δικαίωμα να γνωρίζουν τι συμβαίνει στα σχολεία των παιδιών τους.
Η κυβέρνηση είχε μπροστά της ένα πραγματικό πρόβλημα: την ανάγκη για ασφαλή, ελεγμένα και αξιοπρεπή σχολικά κτίρια σε όλη τη χώρα. Αντί γι’ αυτό, επέλεξε να διαγράψει από τον νόμο τη δικλείδα που μπορούσε να ενεργοποιείται όταν οι δήμοι δήλωναν αδυναμία. Αυτή η επιλογή δεν ενισχύει τη σχολική στέγη, αλλά την αφήνει πιο εκτεθειμένη. Δεν προστατεύει το δημόσιο σχολείο. Μεταφέρει το βάρος προς τα κάτω. Και, τελικά, αντιμετωπίζει την ασφάλεια των παιδιών όχι ως κεντρική υποχρέωση της Πολιτείας, αλλά ως πρόβλημα που πρέπει να αντέξει κάθε δήμος μόνος του. Αυτό είναι πολιτικά απαράδεκτο και παιδαγωγικά αδιανόητο.
* Δασκάλα, Δημοτική Σύμβουλος Κύμης Αλιβερίου
