Η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά σήμερα, Πέμπτη 1η Οκτωβρίου, τη μνήμη του Οσίου Ρωμανού του Μελωδού, του μεγάλου ποιητή των Κοντακίων, καθώς και του Αποστόλου Ανανία και του Οσίου Ιωάννη Κουκουζέλη.
Σήμερα εορτάζεται επίσης η Παναγία Γοργοεπήκοος, ενώ την 1η Οκτωβρίου τοποθετείται παραδοσιακά και η εορτή της Αγίας Σκέπης της Θεοτόκου, η οποία στην Ελλάδα έχει μεταφερθεί στις 28 Οκτωβρίου ώστε να γιορτάζεται με την επέτειο «Όχι».
Ρωμανός ο Μελωδός – Ο ποιητής πίσω από το «Ἡ Παρθένος σήμερον»
Ο Όσιος Ρωμανός ο Μελωδός έζησε στα τέλη του 5ου και στο πρώτο μισό του 6ου αιώνα και θεωρείται ένας από τους σημαντικότερους υμνογράφους της βυζαντινής παράδοσης.
Καταγόταν από την Έμεσα της Συρίας και αργότερα εγκαταστάθηκε στην Κωνσταντινούπολη, όπου υπηρέτησε στην Εκκλησία της Θεοτόκου.
Η εκκλησιαστική παράδοση συνδέει το χάρισμά του με ένα εντυπωσιακό περιστατικό. Ο Ρωμανός δεν διακρινόταν αρχικά για τη φωνή του και, σύμφωνα με τον βίο του, δεχόταν ειρωνείες για τον τρόπο με τον οποίο έψαλλε.
Μια νύχτα είδε σε όραμα την Παναγία να του δίνει έναν χάρτινο κύλινδρο και να του ζητά να τον καταπιεί. Όταν ξύπνησε, ανέβηκε στον άμβωνα και έψαλε:
«Ἡ Παρθένος σήμερον τὸν ὑπερούσιον τίκτει…»
Ήταν το περίφημο Κοντάκιο των Χριστουγέννων, ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα έργα της βυζαντινής υμνογραφίας.
Στον Ρωμανό αποδίδεται μεγάλος αριθμός Κοντακίων, αν και δεν θεωρούνται όλα όσα παραδόθηκαν με το όνομά του αυθεντικά.
Παναγία Γοργοεπήκοος – Εκείνη που «ακούει γρήγορα»
Η Σύναξη της Παναγίας Γοργοεπηκόου συνδέεται ιδιαίτερα με την ομώνυμη θαυματουργή εικόνα στη Μονή Δοχειαρίου του Αγίου Όρους.
Η ονομασία «Γοργοεπήκοος» σημαίνει εκείνη που εισακούει γρήγορα τις προσευχές των πιστών.
Σύμφωνα με την αγιορείτικη παράδοση, τον 17ο αιώνα ο μοναχός Νείλος περνούσε καθημερινά μπροστά από την εικόνα κρατώντας αναμμένο δαδί, με αποτέλεσμα ο καπνός να τη μαυρίζει. Παρά την προειδοποίηση που, κατά την παράδοση, άκουσε να μην περνά πλέον από εκεί με το δαδί, εκείνος συνέχισε και έχασε την όρασή του.
Ύστερα από προσευχή και μετάνοια θεραπεύθηκε. Η Θεοτόκος, σύμφωνα με την ίδια παράδοση, του ανακοίνωσε ότι θα εισακούει γρήγορα όσους προστρέχουν με πίστη σε εκείνη. Από εκεί προήλθε και η προσωνυμία Γοργοεπήκοος.
Ο Απόστολος Ανανίας – Ο άνθρωπος που βάπτισε τον Παύλο
Ο Άγιος Ανανίας ήταν ένας από τους Εβδομήκοντα Αποστόλους και συνδέεται με μία από τις καθοριστικότερες στιγμές της Καινής Διαθήκης.
Μετά την εμφάνιση του Χριστού στον Σαύλο στον δρόμο προς τη Δαμασκό, ο Ανανίας έλαβε εντολή να τον συναντήσει.
Παρά τον φόβο του για τον άνθρωπο που μέχρι τότε καταδίωκε τους Χριστιανούς, πήγε κοντά του. Ο Σαύλος ξαναβρήκε την όρασή του και βαπτίστηκε. Ήταν η αρχή της πορείας του ανθρώπου που θα γινόταν ο Απόστολος Παύλος.
Ιωάννης Κουκουζέλης – Η μεγάλη φωνή της βυζαντινής μουσικής
Σήμερα τιμάται και ο Όσιος Ιωάννης ο Κουκουζέλης, μία από τις εμβληματικότερες μορφές της βυζαντινής μουσικής.
Έζησε κατά τους ύστερους βυζαντινούς χρόνους και διακρίθηκε ως ψάλτης και μελοποιός. Συνδέθηκε ιδιαίτερα με τη Μεγίστη Λαύρα του Αγίου Όρους, όπου ακολούθησε τη μοναχική ζωή.
Η παράδοση τον αποκαλεί «Μαΐστορα» και το έργο του άσκησε μεγάλη επίδραση στην εξέλιξη της βυζαντινής ψαλτικής.
Η Αγία Σκέπη και γιατί στην Ελλάδα γιορτάζει στις 28 Οκτωβρίου
Η Αγία Σκέπη της Θεοτόκου συνδέεται με την παράδοση για εμφάνιση της Παναγίας στον ναό των Βλαχερνών στην Κωνσταντινούπολη.
Κατά τη διάρκεια αγρυπνίας, ο Άγιος Ανδρέας ο διά Χριστόν Σαλός φέρεται να είδε τη Θεοτόκο να απλώνει το μαφόριό της πάνω από τους πιστούς, ως σημείο προστασίας.
Η εορτή καθιερώθηκε την 1η Οκτωβρίου και εξακολουθεί να τιμάται τότε σε αρκετές Ορθόδοξες Εκκλησίες.
Στην Ελλάδα, όμως, η εορτή μεταφέρθηκε το 1952 στις 28 Οκτωβρίου, ώστε να συνδεθεί με την εθνική επέτειο και την πίστη στην προστασία της Θεοτόκου κατά τον Ελληνοϊταλικό Πόλεμο του 1940.
Το μήνυμα της ημέρας
Η 1η Οκτωβρίου ενώνει δύο από τις σημαντικότερες εκφράσεις της βυζαντινής παράδοσης: την ποίηση και τη μουσική.
Ο Ρωμανός έδωσε στην Εκκλησία στίχους που ψάλλονται ύστερα από δεκαπέντε αιώνες. Ο Ιωάννης Κουκουζέλης άφησε το δικό του αποτύπωμα στη βυζαντινή μουσική. Και ανάμεσά τους βρίσκεται η μορφή της Θεοτόκου — της Γοργοεπηκόου, εκείνης που, σύμφωνα με την παράδοση, «ακούει γρήγορα».
Τα ονόματα που γιορτάζουν σήμερα είναι τα εξής:
Ανανίας, Νίνος
Θηρέσιος, Θηρεσία
Ρωμανός, Ρωμάνα, Ρωμανή
