Η Αγία Σοφία και οι τρεις θυγατέρες της, Πίστη, Ελπίδα και Αγάπη, οι Μάρτυρες, τιμώνται σήμερα, 17 Σεπτεμβρίου από την Ορθόδοξη Εκκλησία.
Τα ονόματά τους μοιάζουν σχεδόν με μια μικρή σύνοψη του Χριστιανισμού: Σοφία, Πίστη, Ελπίδα και Αγάπη. Πίσω τους, όμως, βρίσκεται μία από τις πιο συγκλονιστικές αφηγήσεις της εκκλησιαστικής παράδοσης: η ιστορία μιας μητέρας και των τριών μικρών θυγατέρων της που μαρτύρησαν στη Ρώμη.
Οι Αγίες Σοφία, Πίστη, Ελπίδα, Αγάπη
Σύμφωνα με την εκκλησιαστική παράδοση, η Αγία Σοφία έζησε στη Ρώμη τον 2ο αιώνα, στα χρόνια του αυτοκράτορα Αδριανού. Ήταν χριστιανή και είχε μείνει χήρα, μεγαλώνοντας μόνη τις τρεις κόρες της. Τους είχε δώσει ονόματα που παρέπεμπαν στις μεγάλες χριστιανικές αρετές: Πίστη, Ελπίδα και Αγάπη.
Η παράδοση αναφέρει ότι τα κορίτσια ήταν μόλις 12, 10 και 9 ετών αντίστοιχα όταν η οικογένεια καταγγέλθηκε στις ρωμαϊκές αρχές για τη χριστιανική της πίστη.
Ο αυτοκράτορας επιχείρησε να τις πείσει να θυσιάσουν στη θεά Άρτεμη. Εκείνες αρνήθηκαν. Τότε άρχισε το μαρτύριό τους.
Οι συναξαριακές διηγήσεις περιγράφουν σκληρά βασανιστήρια στα οποία υποβλήθηκαν διαδοχικά η Πίστη, η Ελπίδα και η Αγάπη. Η Σοφία δεν θανατώθηκε μαζί τους. Αναγκάστηκε, σύμφωνα με την παράδοση, να παρακολουθήσει το μαρτύριο των παιδιών της.
Αφού παρέλαβε τα σώματά τους, τα έθαψε και παρέμεινε για τρεις ημέρες δίπλα στον τάφο τους. Εκεί πέθανε και η ίδια. Γι’ αυτό η Εκκλησία την τιμά μαζί με τις κόρες της ως Αγία, παρότι η ίδια δεν υπέστη αιματηρό μαρτύριο.
Οι λεπτομέρειες της ιστορίας προέρχονται από τη μεταγενέστερη αγιολογική παράδοση και όχι από σύγχρονες ιστορικές μαρτυρίες, γι’ αυτό και δεν μπορούν όλες να επιβεβαιωθούν ανεξάρτητα.
Τα ονόματα δεν είναι τυχαία. Η Σοφία παραπέμπει στη θεία σοφία, ενώ η Πίστη, η Ελπίδα και η Αγάπη παραπέμπουν ευθέως στις τρεις αρετές που απαριθμεί ο Απόστολος Παύλος στην Α΄ προς Κορινθίους Επιστολή: «Νυνὶ δὲ μένει πίστις, ἐλπίς, ἀγάπη, τὰ τρία ταῦτα· μείζων δὲ τούτων ἡ ἀγάπη». «Τώρα μένουν αυτά τα τρία: η πίστη, η ελπίδα και η αγάπη. Μεγαλύτερη όμως από αυτά είναι η αγάπη».
Η Αγία Αγαθόκλεια
Σήμερα τιμάται επίσης η Αγία Αγαθόκλεια, Μάρτυς των πρώτων χριστιανικών αιώνων. Σύμφωνα με την εκκλησιαστική παράδοση, ήταν δούλη σε ειδωλολάτρες και για χρόνια υπέμενε κακομεταχείριση επειδή αρνούνταν να εγκαταλείψει τη χριστιανική της πίστη.
Παρά τις πιέσεις παρέμεινε σταθερή και τελικά θανατώθηκε, κατακτώντας τη θέση της ανάμεσα στις πρώτες γυναίκες Μάρτυρες της Εκκλησίας.
Οι Ιερομάρτυρες Πηλέας και Νείλος
Οι Άγιοι Πηλέας και Νείλος ήταν επίσκοποι και μαρτύρησαν κατά τους μεγάλους διωγμούς των αρχών του 4ου αιώνα. Συνδέονται με μια μεγάλη ομάδα κληρικών και πιστών που συνελήφθησαν στην Παλαιστίνη κατά την περίοδο των διωγμών του Διοκλητιανού και των διαδόχων του.
Σύμφωνα με τις αρχαίες χριστιανικές πηγές, θανατώθηκαν στην πυρά μαζί με άλλους Χριστιανούς.
Οι Άγιοι Χαράλαμπος, Παντολέων και η συνοδεία τους
Στις 17 Σεπτεμβρίου μνημονεύονται ακόμη οι Άγιοι Χαράλαμπος και Παντολέων μαζί με τους συναθλητές τους.
Πρόκειται για διαφορετικούς Μάρτυρες από τους πολύ γνωστούς Αγίους Χαράλαμπο και Παντελεήμονα που τιμώνται στις 10 Φεβρουαρίου και στις 27 Ιουλίου αντίστοιχα.
Οι πληροφορίες που έχουν διασωθεί για τη συγκεκριμένη ομάδα Μαρτύρων είναι περιορισμένες.
Ο Όσιος Ολβιανός
Τέλος, η Εκκλησία τιμά τον Όσιο Ολβιανό, για τον οποίο επίσης έχουν διασωθεί ελάχιστες βιογραφικές πληροφορίες. Η παρουσία του στο Συναξάρι αποτελεί μία ακόμη περίπτωση ασκητικής μορφής των πρώτων χριστιανικών αιώνων της οποίας η μνήμη διατηρήθηκε, χωρίς όμως να σωθεί αναλυτικός βίος.
Σε ποιους λέμε «χρόνια πολλά»
Την ονομαστική τους γιορτή έχουν όσες και όσοι φέρουν τα ονόματα:
- Αγάπη, Αγάπιος
- Ελπίδα
- Πίστη
- Παντολέων
- Πηλεύς
- Σοφία, Σόνια, Σοφιανός
